Dagboek van een bankbediende

Oud-student wijsbegeerte betreedt de arbeidsmarkt (deel 2)

Wat de student wijsbegeerte zal aanvangen op de arbeidsmarkt is voor iedereen een raadsel; niet in het minst voor de student zelf. Nadat de revolutie in de fabriek mislukte, ging Mick van Plateringen aan de slag in het hol van de leeuw: het bankwezen.i

Slim beleggen/duur lenen

Uit een recent rapport van Oxfam blijkt dat het aantal miljardairs op een jaar tijd nog nooit zo sterk is toegenomen, namelijk met met één om de twee dagen. Verder meldt Oxfam dat ‘82% van de toegenomen rijkdom uit het afgelopen jaar ging naar de rijkste 1% van de wereldbevolking, terwijl de armste helft geen cent rijker werd.’ Daarnaast hebben de miljardairs onder elkaar zoveel geld dat ze de wereldwijde armoede zevenmaal (!) kunnen verhelpen. Werken bij de bank heeft mijn ogen geopend voor de kloof tussen arm en rijk en hoe de bank het vergroten van deze kloof alleen maar in de hand werkt. Laat me aan de hand van een voorbeeld aantonen hoe de bank deze ongelijkheid faciliteert.

Voor de één is €10.000 een noodzakelijke lening om schulden te bekostigen, voor de ander een interessante beleggingssom.

Stel: twee verschillende mensen uit verschillende lagen van de samenleving gaan allebei naar dezelfde bank. Persoon x wenst een beleggingsproduct met een hoog risico, dat zijn voornamelijk aandelenfondsen via de beurs die een sterk fluctuerende koers hebben. Deze producten hebben een hoger potentieel rendement dan spaarboekjes. Persoon x gaat een belegging aan voor 10.000 euro. Na een jaar heeft het beleggingsproduct een rendement opgeleverd van 10%, dat betekent dat hij 1.000 euro heeft verdiend. Dit geld komt van de winst die de bank maakt op beleggingen met het kapitaal van persoon x. Maar dat geld komt ook van de rentes die de bank int op leningen. Zo is de opgelopen rente van een persoonlijke lening met een afbetalingstermijn van twee jaar gemiddeld 10%. Dat betekent dat persoon y die 10.000 euro wil lenen na twee jaar 11.000 euro heeft terugbetaald. In de praktijk zie ik dat het geld gebruikt wordt om allerhande huishoudelijke en private kosten te dekken. Dat persoon y het geleende geld niet succesvol kan herinvesteren om zijn kapitaal te vergroten, betekent dat hij een verlies van 1.000 euro maakt op zijn investering.  Dit terwijl persoon x een winst maakt op zijn investering van 1.000.

U kunt zien hoe dit effect vergroot wanneer er miljoenen euro’s mee gemoeid zijn. De armen worden armer en de rijken worden veel rijker. Dit is de praktijk van de bank. Dit is mijn probleem. Het is namelijk beter voor een democratie als er een grote sociaaleconomische mobiliteit is, zo is er een kleinere machtsconcentratie. Het hierboven omschreven voorbeeld maakt duidelijk dat niet iedereen gelijke kansen heeft en dat 10.000 niet voor iedereen evenveel waarde heeft. Voor de één is het een noodzakelijke lening om schulden te bekostigen, voor de ander een beleggingssom. Sterker nog: persoon y die een lening neemt, betaalt voor het rendement op de belegging van persoon x.

De bank de mens een wolf

Mijn taak was om mensen te benaderen die moeite hadden met het betalen van de rentes op kredietproducten zoals persoonlijke leningen. Door een herziening aan te bieden op hun persoonlijke lening konden ze extra geld lenen tegen een lagere rente. Win-win denkt u, maar de bank weet dat deze mensen blijven terugkomen. Dat is onderdeel van het businessplan van elke bank. Om de whalesii vast te houden en te voorkomen dat ze overstappen naar een andere bank konden er lagere rentes aangeboden worden aan deze mensen. De bank voelde geen morele verantwoordelijkheid om de whales te overtuigen geen leningen meer te nemen voor alle schulden waren terugbetaald. Om het in hun woorden te verantwoorden: ‘Anders gaan ze toch naar de concurrent.’  Dat is ook waar, want de bank heeft niet de morele verantwoordelijkheid om deze mensen te ‘helpen’. De whales komen zelf terug voor een nieuwe lening. De bank is een commercieel bedrijf. Ze heeft verder geen maatschappelijke aansprakelijkheid behalve winst maken ter bevordering van de economie. Dat is wat een bank moet doen: winst maken. Ook al gebeurt dat soms over de rug van mensen die helemaal in de put zitten.

Soms loopt de kost zo hoog op dat ze hun volledige maandloon moeten afstaan aan het afbetalen van de leningen. De angst en paniek in hun ogen was hartverscheurend.

Mijn broeders uit de fabrieken komen naar de bank voor een persoonlijke lening. Ze hebben een vaste job en ze voldoen aan de legale voorwaarden om een lening te mogen ontvangen. Mijn broeders hebben eindelijk de rijkdom waar ze van gedroomd hadden. Ze weten dat ze het terug moeten betalen, maar dat is een zorg voor later. Wat ze niet kunnen inschatten is dat hun uitgavenpatroon mee verandert. Nu ze ineens meer geld hebben om uit te geven, geven ze ook meer geld uit. Na een half jaar is al het geld meestal op. Ze hebben een nieuwe wasmachine gekocht, ze zijn eens naar het buitenland op vakantie geweest, ze hebben dure cadeautjes gekocht voor hun familie. Nu zijn ze terug bij de bank, ze willen een herziening van hun lening. Want hoewel het geld op is, moeten ze nog 3 jaar lang hun lening afbetalen. Bij sommige whales lopen de kosten door achterstallige betalingen zo hoog op dat ze hun volledige maandloon moesten afstaan om aan de maandelijkse afbetaling te voldoen. De angst en de paniek in de ogen van deze mensen aan mijn loket was hartverscheurend. Dat terwijl de mensen met een dikke portefeuille met een grote grijns binnen komen in de bank om het maandelijks rendement op te halen van hun beleggingen.

Broeders, luistert

Het ergst is dat mijn broeders uit de fabrieken alleen zichzelf hebben om de schuld te geven. Zij zijn zelf de bank binnengelopen, zij hebben zelf die de lening afgesloten. Alleen zij dragen er schuld voor dat het geld al na een jaar op is. De bank weet dat de meeste mensen hun geld sneller uitgeven dan goed voor hen is. De bank weet dat ze weer willen bijlenen. En weer. En weer. De bank weet ook dat deze mensen slecht zijn met cijfers en de bank weet dat mensen een periode van 3 jaar helemaal niet kunnen overzien. Op het moment dat de lening wordt afgesloten lijkt het een goeie deal: ze krijgen 10.000 euro en ze betalen over twee jaar maar 1.000 euro rente. Dat lijkt een goeie deal, maar dat is het niet. Mensen die slecht omgaan met hun geld, mensen die moeite hebben met cijfers, mensen die moeite hebben om over een periode van drie jaar te kunnen kijken, zij worden uitgebuit door een instelling die zij vertrouwen. Deze mensen zijn de verliezers van het kapitalisme.

Banken zijn geen financiële dienstverleners meer, hoewel ze door de mensen die hulp nodig hebben met hun schulden en afbetalingen wél als zodanig worden bekeken. Banken zijn commerciële bedrijven die financiële producten verkopen. En elke vorm van dienstverlening moet in het teken staan van verkoop. Ik stond perplex van mijn eigen observatie: de bank wil winst maken. En die winst wordt daar gemaakt waar mensen het zwakst zijn.

Ik ben De Tijd beginnen lezen, doodsaai! Ik ben beginnen praten als een bankier, vreselijk!

Kon ik maar mee met de logica van de bank, de logica van het geld. Kon ik mijn trots maar opzij zetten om ongegeneerd het kapitalistisch systeem te exploiteren voor wat het waard is. Want als ik echt iets had willen veranderen… als ik echt het systeem van binnenuit omver omver had willen werpen, dan is er meer nodig dan Marx te citeren op de werkvloer. Dan moet ik zorgen dat ik gehoord word door mensen met macht. De baas van de baas van mijn baas, die heeft pas macht. Ik niet, ik ben net zo vervangbaar als mijn overste. Iedereen waar ik mee praat op de werkvloer is vervangbaar. Het protocol is al geschreven, de taken zijn verdeeld, iedereen heeft een rol te spelen. Het moet alleen nog uitgevoerd worden. Om de bank omver te werpen moet ik de baas van de baas van mijn baas worden. Om een hogere functie te krijgen moest ik me echter eerst bewijzen als bankier, door hoge sales te halen. Ik kon het niet, ik kon het niet. Ik heb geprobeerd. Ik ben De Tijd beginnen lezen, doodsaai! Ik ben mij gaan kleden als een bankier, patserig! Ik ben mij gaan inlezen in financiële producten, gruwelijk! Ik ben beginnen praten als een bankier, vreselijk! Hoe praat een bankier? In termen van geld.

Op het einde van de dag kon ik mijn ogen niet sluiten voor alle armoede. Voor de paniek in de ogen van mensen die geen andere optie meer zagen dan een nieuwe lening te nemen. Met wallen onder hun ogen, van al die slapeloze nachten. Ik heb met tranen in mijn ogen gezeten voor het lijden van de mensen die alle hoop hadden verloren om ooit nog van hun schulden af te geraken. Ik moest huilen van de realisatie dat ik daar niets aan kon doen. En ik ben kwaad. Kwaad over de bankrekeningen van de zelfingenomen rijken. Kwaad ook op de overheid die deze mensen laat rotten. Kwaad ook op links-intellectuelen die deze mensen dom noemen. Deze mensen zijn de arbeiders uit de fabrieken. Het zijn de buschauffeurs en de winkelbedienden. Deze mensen zijn de bouwvakkers die daadwerkelijk iets fysieks realiseren in de wereld. Deze mensen zijn niet dom. Deze mensen zijn mijn broeders. Deze mensen zijn onze broeders.iii

Mick van Plateringen
Mick van Plateringen groeide op in Amersfoort en kwam na zijn studies toegepaste psychologie naar België om wijsbegeerte te studeren. Momenteel woont hij in Antwerpen. Hij is altijd op zoek naar werk.